Door Jan Willem Wesseldijk op 28 april 2016

Heeft de PvdA toekomst?

Op 12 april jl. sprak Bert Ummelen (publicist, oud-voorzitter van onze PvdA-afdeling) in ‘Het Hökske’ over het thema ‘De PvdA en de toekomst’. Het is volgens hem de vraag of het sociaal-democratische programma toekomst heeft en zo ja, welke. Tot kort voor de Tweede Wereldoorlog was het simpel: de SDAP streefde naar de overgang van kapitalisme naar socialisme. Had Marx niet gezegd, dat de kapitalisten hun eigen doodgravers waren?

Toen de PvdA in 1946 ontstond, ging het de oprichters om het ‘breidelen van het kapitalisme’. Ze wilden de ongelijkheid in inkomen, vermogen en dus ook macht, die deze productiewijze met zich mee bracht, bestrijden. Sociaal- democraten zijn tegen de maatschappelijke ontwrichting en ongelijkheid die het kapitalisme veroorzaakt. Zij willen de economie dienstbaar maken aan de gemeenschap in plaats van andersom. De kwaliteit van arbeid hoort voorrang te hebben boven het maken van winst. De culturele kant van het ‘breidelingsplan’ is verzet tegen doordringen van het marktdenken, de logica van het kapitalisme, buiten de sfeer van de eigenlijke economie. In de zorg, in het onderwijs, in de ruimtelijke ordening, en in de manier waarop mensen zich ook buiten de arbeidssfeer tot elkaar verhouden.

Onder Paars verloren de begrippen ‘links’ en ‘rechts’ veel van hun betekenis. Met Fortuyn werd het ‘volk’ tegen ‘elite’. De PvdA maakte het er voor zichzelf niet beter op door van immigratie een nieuw kernpunt te maken. De groeiende problemen van de massale instroom van kansarme vreemdelingen werden gezien als ‘culturele verrijking’. Tegelijk veronachtzaamden we de klassentegenstellingen. Die bestaan nog steeds en in sommige opzichten zijn ze scherper dan ooit. De achterblijvers, zij die het moeten doen met losse contracten, met WW of bijstand, zijn sinds de jaren tachtig alleen maar verder achterop geraakt.

Een sociaal-democratisch programma is volgens Ummelen ook in 2016 nodig en mogelijk. Het zou kunnen bestaan uit minder markt en meer samenleving. Het beoogt het maatschappelijk middenveld nieuw leven in te blazen, een niet-liberale invulling van de participatiesamenleving te geven, eerherstel voor gelijkheid en mededogen als maatschappelijke waarden, tegen de afrekencultuur die professionals hun toewijding ontneemt. Gevraagd is een politiek die het opneemt tegen de splijtende krachten van extreem liberalisme en extreem nationalisme – het laatste gevoed door de angsten en onzekerheden die het eerste veroorzaakt. Een ‘gemeenschapspartij’ als de PvdA zou antwoord moeten geven op de behoefte aan integrerende kracht in een uiteenvallende samenleving. Ze kan mensen heel praktisch laten ervaren dat gemeenschapszin werkt. Collectief en individueel geluk sluiten elkaar niet uit, maar versterken elkaar juist.

Jan Willem Wesseldijk

Jan Willem Wesseldijk

Geboren in 1948 in Zeist, woon ik sinds 2010 middenin Gennep. Ik ben nu met pensioen, maar mijn laatste baan was griffier van de gemeenteraad van Amsterdam. Sinds 1971 ben ik lid van de PvdA. In mijn vorige woonplaatsen ben ik steeds actief geweest in de PvdA-afdeling. Nu ben ik commissielid van de Gennepse raad.

Meer over Jan Willem Wesseldijk